Nieuwe oudste stad

Mesopotamië was niet de bakermat van steden. Nabij de westkust van India zijn 40 meter onder de zeespiegel sporen gevonden van een nederzetting, compleet met aardewerk, gebroken beelden en bewerkte stukjes hout. Dat hout zou 9500 jaar oud zijn - 4500 jaar ouder dan de eerste steden in Mesopotamië, die tot nu toe als oudste woonplaatsen door het leven gingen.

Een naam voor de nieuwe stad is er nog niet, en ook is onbekend hoe groot de plaats is geweest. Maar dat het een echte nederzetting was waar permanent werd gewoond, staat voor de onderwaterarcheologen van het Nationaal Instituut van Oceaantechnologie in India vast. In de zee voor de kust van de provincie Gujarat, aan de grens met Pakistan, stuitten ze in mei 2001 bij toeval op de resten. Oceanologen waren bezig de bodem in kaart te brengen, en brachten een stukje bewerkt hout naar boven.

Toen dat ongeveer 9500 jaar oud bleek, werd het onderzoek geïntensiveerd. Duikers daalden af en vonden onder meer scherven aardewerk, menselijke tanden, en brokstukken van standbeelden. Ook brachten ze voorwerpen boven die doen denken aan stutten, met gaten voor verbindingselementen waarmee ze mogelijk aan andere bouwmaterialen waren verankerd. Met de echo's van geluidsgolven werden bovendien 'foto's' gemaakt van wat zich onder het zand op de bodem bevindt. Daarop zijn 'structuren' te zien die lijken op trappen, zei de Indiaase minister van wetenschap, Murli Manaohar Joshi, onlangs op een persconferentie.

Volgens de archeologen betekent dit alles dat de plek geen kamp is geweest waar nomaden tijdelijk verbleven, maar een permanente verblijfsplaats die onderdak bood aan een vaste groep mensen. De locatie vormde geen verrassing: uit de echo's van de geluidsgolven blijkt dat 200 meter van de vindplaats van de voorwerpen een rivier liep. "De oevers van rivieren zijn altijd al een favoriete vestigingsplaats voor nederzettingen geweest," zei de voormalige hoogleraar archeologie S.N. Rajguru tegen de Indiaase krant Indian Express.

Als het allemaal klopt - de onderzoeksresultaten moeten nog door anderen worden beoordeeld, en gepubliceerd in vaktijdschriften - kan de geschiedenis van de menselijke nederzettingen worden herschreven. De oudst bekende steden tot nu toe liggen in Mesopotamië, tussen de Tigris en de Eufraat, in het tegenwoordige Irak, waar de Soemeriërs zo'n 5000 jaar geleden leefden. Runner up was de Pakistaanse Harappa-beschaving, die hun steden 500 jaar later bij de rivier Indus bouwde. Waarschijnlijk zonder veel wetenschappelijke onderbouwing zei minister Joshi dat de nu gevonden stad 'er uit ziet als een soort Harappa-beschaving, maar dan wel van 7500 jaar voor Christus.'

Stedenbouw, zo luidt een hypothese, kwam pas in zwang toen de landbouw was 'uitgevonden' - voor die tijd zullen mensen niet in staat zijn geweest om zich langdurig op dezelfde plaats in leven te houden. Sommige archeologen concluderen uit de rijke vondst aan stuifmeelkorrels in de bodem van het Midden-Oosten dat daar al zeker 10.000 jaar geleden boeren op akkers werkten. Critici verwierpen dat idee echter, omdat er geen spoor van een bijbehorende nederzetting of stad werd aangetroffen. Maar als de nu gevonden Indiaase stad inderdaad 9500 jaar telt, waar mensen zich kennelijk prima konden redden, is niet uit te sluiten dat er destijds wel meer steden waren verrezen, en kan er wellicht ook enige consensus komen over de vraag wanneer de landbouw werd geboren.

[Dit artikel verscheen eerder op Noorderlicht Nieuws]