Steen van Tintagel

Het was een klein artikel in de man-bijt-hond-categorie, maar op mij had het de uitwerking als een magneet: 'Steen van koning Arthur gevonden'. Bij kasteel Tintagel in Cornwall (Engeland) hebben archeologen in augustus 1998 een leisteen gevonden met een verbasterde vorm van de naam Arthur. Een vloedgolf van media-aandacht verwachtte ik, maar dat viel tegen. Althans in Nederland. De pers zweeg in alle talen, met name in het Latijn, over de opzienbarende vondst. Het duurde tot 2001 voordat er een nuttige aanvulling op de Arthuriaanse literatuur op de Nederlandse markt kwam waarin de steen staat afgebeeld. In 'In de voetsporen van koning Arthur' somt Nicki Bullinga de Arthur-sites op Britse bodem op. Uiteraard ontbreekt Tintagel Castle niet. Van oudsher wordt het kasteel gezien als de geboorteplaats van Arthur. Het verhaal van zijn verwekking aldaar is legendarisch. De hertog van Cornwall, Gorlois, verborg hier zijn lieftallige gade Igraine nadat Uther Pendragon zijn ronduit hitsige zinnen op haar had gezet. Gorlois koos bewust voor Tintagel, een schier onneembare vesting. De natuur is hier een trouwe bondgenoot tegen aanvallen van buitenaf. De ruige zee en de machtige rotspartijen schrikken immers menig belegeraar af. Gedreven door passie was de hoge koning Uther echter door niets af te schrikken. Met een list wist hij de burcht binnen te dringen en Igraine de zijne te maken. Merlijn, genius achter de list, werkte aan dit bedenkelijke plan mee omdat hij wist waartoe de samenkomst zou leiden. Het kind verwekt in deze nacht was Arthur. Hij werd de koning die de Britten voor zou gaan in de strijd en de opmars van de Saksische invallers tijdelijk tot stilstand zou brengen.

Dat Tintagel de geboorteplaats is van Arthur is door de twaalfde-eeuwse geschiedschrijver Geoffrey of Monmouth († 1154/1155) te berde gebracht. Geoffrey, zeker geen betrouwbaar historicus, heeft zijn bijdrage geleverd aan de ingrediënten die de Arthur-mythen zo sappig maken. Zijn Historia Regum Britanniae (Geschiedenis van de koningen van Brittannië) was zeer populair in de middeleeuwen. Tevens had het werk zijn invloed op andere schrijvers. Zij namen gegevens uit de Historia over maar gaven daarbij meer dan eens teveel krediet aan het boek als geschiedwerk. Alleen al de keus van Geoffrey voor het kasteel Tintagel als geboorteplaats is dubieus. Het kasteel dat hoog op het verlanglijstje van menig 'Arthur-pelgrim' staat, is namelijk Normandisch (13e eeuws) van oorsprong en Geoffrey heeft het dus niet kunnen aanschouwen, laat staan Arthur. Uiteraard is het wel mogelijk dat de schrijver geïmponeerd werd door de plaats en het de geschikte locatie achtte voor de geboorte van de legendarische koning.

Direct naast de ruïnes van het kasteel ligt Tintagel Island. In werkelijkheid gaat het hier om een schiereiland. In de jaren 1930 hebben hier opgravingen plaatsgevonden onder leiding van archeoloog C.A. Ralegh-Radford. Op diverse punten op het eiland werden omheiningen gevonden. De conclusie luidde dat er een Keltisch klooster had gestaan. Het gevonden aardewerk, deels import, dateerde het complex als zesde-eeuws, het tijdperk van de historische Arthur. Het beeld van de passionele verbintenis van Uther en Igraine in een klooster doet vreemd aan. In de jaren 1990 werd de opvatting dat het om Celtic monastic sites gaat, verworpen. Nieuwe opgravingen geleid door Chris Morris van Glasgow University bewezen dat de omheiningen overblijfselen zijn van een "high status settlement during the post-Roman period." Het zesde-eeuwse aardewerk uit de Mediterrane wereld, dat ook al bij de eerdere opgraving was aangetroffen, waren potten en kruiken waarin wijn en oliën werden aangevoerd. Het ging om een “settlement still trading with the wider Roman world”. De handel duidt niet alleen op het onderhoud van internationale betrekkingen en rijkdom, maar brengt ook een verfijning aan het licht die men in het woeste land niet direct verwacht. Het is mogelijk dat de koningen van Dumnonia (Cornwall) er zetelden. Een belangrijk hof, waarbij de naam van Arthur niet zou misstaan.

En dat verband werd na de vondst van de leisteen met inscriptie op 4 juli 1998 direct gelegd. Het was de eerste lijn van de inscriptie die voor de opschudding zorgde. De opgraver van de steen Kevin Brady omschreef zijn vondst als volgt:

"As the stone came out, when I saw the letters A-R-T, I thought uh-oh…."
De conclusie van de media dat het hier om een Arthur-steen gaat, was echter voorbarig en een sterk staaltje wishful thinking. De inscriptie heeft het namelijk niet over Arthur, maar over Artognov. 'Art-' was een veelvoorkomend begin van een naam in de Keltische wereld. Het voorvoegsel betekent beer en deze titel is gerechtvaardigd in een strijderscultuur. De volledige inscriptie luidt: 'Artognov – Pater Coliavi ficit Artognov' (Dit heeft Artognov, de vader van een afstammeling van Col gemaakt’). Het ficit slaat waarschijnlijk op het gebouw waarin de steen was aangebracht. Dat de tekst niet gezegend was, lijkt zonneklaar. Voordat de muur goed en wel stond, stortte hij in. In de zevende eeuw werd de leisteen met inscriptie hergebruikt als afvoerbedekking. Dit ontlokte aan historicus Michael Wood de opmerking dat "it would be a bit of a let down to find our hero had really been a Dark Age sewerage inspector."
Een riooldeskundige zal Artognov zeker niet zijn geweest, maar was hij mogelijk Arthur? Zoals gezegd, zijn naam heeft weliswaar hetzelfde voorvoegsel, maar is niettemin anders. De datering aan de hand van het aardewerk en het type handschrift is echter zesde-eeuws, het tijdperk waarin ook Arthur leefde en ten strijde trok tegen de Saksen. Mocht hij dan niet geboren zijn op Tintagel, dan zal hij de nederzetting zeker bezocht hebben om de machtige vorsten van Dumnonia voor zijn zaak te winnen. En misschien aanschouwde hij wel de bouw van een versterking waarin net een leisteen met inscriptie werd ingelegd. Merlijn stond ongetwijfeld glimlachend naast Arthur en dacht: "Daar hebben ze over 1500 jaar nog een mooi raadsel aan."

[Bron: HistoCasa, Leon Mijderwijk]